ΦΡΕΝΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

 

 Το κείμενο που ακολουθεί, το οποίο ελπίζω να μετέφρασα επαρκώς, είναι απόσπασμα από το βιβλίο της Barbara Balzerani « Γράμμα στον Πατέρα μου», που κυκλοφόρησε το 2020. Το απόσπασμα δημοσιεύτηκε, για πρώτη φορά, με τίτλο: « Φρένο Ασφαλείας» από τον ιστότοπο macchina, στις 5 Μαρτίου 2024, μια ημέρα, δηλαδή, μετά τον θάνατο της . Η Barbara Balzerani, όπως είναι γνωστό, υπήρξε μέλος των Ερυθρών Ταξιαρχιών, συνελήφθη το 1985, καταδικάστηκε σε πέντε φορές ισόβια για την υπόθεση Moro και αποφυλακίστηκε μετά την έκτιση ποινής κάθειρξης  25 χρόνων. Το βιβλίο αποτελεί μια φανταστική συνομιλία με τον πατέρα της, βιομηχανικό εργάτη, που έχει πεθάνει. Ο τίτλος του συγκεκριμένου αποσπάσματος « freno d’ emergenza», δηλαδή φρένο ασφαλείας, παραπέμπει, αφενός, στην Μπενγιαμινική προβληματική της καταστροφικότητας της καπιταλιστικής προόδου και την επείγουσα ανάγκη τραβήγματος του φρένου πριν την οριστική συντριβή και αφετέρου στην κατάσταση έκτακτης ανάγκης ( stato d’ emargenza), που επιβλήθηκε στην Ιταλία στα μολυβένια χρόνια, κατά διάρκεια των οποίων η Balzerani είχε ενεργή πολιτική συμμετοχή, ως μέλος της Lotta Continua, αρχικά και των Ερυθρών Ταξιαρχιών, αργότερα.  Το βιβλίο και το συγκεκριμένο απόσπασμα επικεντρώνεται, κυρίως, στην καταστροφική κυριαρχία του παγκόσμιου καπιταλισμού και στην γενικευμένη επικράτηση μιας κουλτούρας παραγωγισμού, που βασίζεται στην αδιέξοδη «λογική» της συσσώρευσης για την συσσώρευση, αδιαφορώντας για τις καταστροφικές συνέπειες που δημιουργεί, όπως η αύξηση των ανισοτήτων και η περιβαλλοντική καταστροφή. Μεγάλο μέρος του βιβλίου καταλαμβάνει η κριτική της Balzerani, στην μετατροπή της επιστήμης και της τεχνολογίας, που βρίσκονται υπό τον απόλυτο έλεγχο του κεφαλαίου, σε instrumenta της κεφαλαιακής θανατοπολιτικής. Οι εναλλακτικές, σε όλα τα παραπάνω, βρίσκονται στην διατήρηση, υπαρχόντων, και στη δημιουργία, καινούργιων, τόπων ( κοινωνικών, ταξικών, πολιτισμικών) που εκφεύγουν από την κυριαρχία του κεφαλαιακού πανεποπτισμού και λειτουργούν ως γραμμές διαφυγής

Σωτήρης Ασημιάδης.     

                                                     ΦΡΕΝΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

Ας παίξουμε ένα άλλο παιχνίδι. Ας δοκιμάσουμε να αλλάξουμε την οπτική γωνία,  « σκάβοντας» πέρα  από το πέπλο που καλύπτει ότι είναι κρυμμένο πίσω  από την αναπαράσταση  μιας  παραγωγής,  στην οποία  εργάτες, ανταλλάξιμοι και χωρίς φωνή, προορισμένοι μόνο για έργα  συντήρησης, βρίσκονται στην υπηρεσία μηχανών που μιλούν μεταξύ τους.  Σαν οποιοδήποτε πράγμα χρήσιμο για την ζωή μας να μην αποτελούνταν από κομμάτια προερχόμενα από εργατικά χέρια που εξάγουν μέταλλα και είναι προορισμένα για την παραγωγή προϊόντων υψηλής  τεχνολογίας, που δουλεύουν στις γεωτρήσεις ή κάτω από τον ήλιο στις αλυκές, που κατασκευάζουν   κομμάτια τα οποία μοντάρονται αλλού, που παράγουν τρόφιμα, δρόμους, γέφυρες και σκαρφαλώνουν στις σκαλωσιές, που κρατούν ακόμα  ανοιχτές μικρές βιοτεχνίες. Από άλλα εργατικά χέρια  που ανακυκλώνουν απορρίμματα, παραδίδουν προϊόντα στα σπίτια, μεταφέρουν, μαζεύουν ντομάτες, καθαρίζουν σπίτια, κουζίνες εστιατορίων, φροντίζουν ηλικιωμένους, προσφέρουν υπηρεσίες χαμηλού κόστους, όχι πια δημόσιες, απασχολούνται σε επικίνδυνες και κακοπληρωμένες θέσεις επισφαλούς εργασίας. Ένας στρατός, δηλαδή, που «θρέφει» την άυλη οικονομία η οποία δεν είναι σε θέση να κατασκευάσει τίποτα, αλλά ελέγχει και σχεδιάζει τις επιλογές όλων. Στη σκιά της παραγωγικής πυραμίδας «φυτρώνουν» τρόποι παραγωγής και ζωής με τους οποίους οι νέες τεχνολογίες δεν έρχονται σε επαφή και  τους οποίους δεν μπορούν ούτε καν  να  αναγνωρίσουν.  Που δεν είναι σε θέση να αποκωδικοποιήσουν τους κώδικες τους, ούτε να τους εντάξουν στους καταλόγους πωλήσεων τους. Όσων  βρίσκονται στο περιθώριο των χρηματιστικών ροών και γίνονται πρώτη ύλη της βίας της αστυνομίας , τoυ στρατού και των δικαστηρίων. Που αντιστέκονται στις ψευδαισθήσεις μιας ομαλοποιημένης κυβερνησιμότητας. Που υπερασπίζονται την αορατότητα τους στην εξουσία και την εσωτερικότητα τους στις παραφωνίες της συλλογικής ζωής, συσχετισμοί δύναμης και γραμμές διαφυγής ταυτόχρονα. Ακριβώς τώρα που όλα φαίνονται χαμένα είναι ίσως η καλύτερη στιγμή για να ανακαλύψουμε ευκαιρίες απελευθέρωσης από τα φετίχ της παραγωγικίστικης παντοδυναμίας και να επανιδιοποιηθούμε  μια ζωή σχέσεων που υπολογίζει την ανθρώπινη ευαλωτότητα, την ψευδαίσθηση της αυτοσυντήρησης και την συλλογική δημιουργική ικανότητα ως πραγματικό μέτρο της εποχής μας. Απελευθέρωση  από τον δεσποτισμό των αποκομμένων ακαδημαϊκών γνώσεων  και της έρευνας, με μοναδικό  κριτήριο την χρηματοδότηση από τις μεγάλες εταιρίες. Στους ελεύθερους χώρους από την τρέλα της συσσώρευσης, διαμέσου της μνήμης των ηττημένων. Έλα , πάμε επιτέλους μαζί στη Νάπολη, στα δρομάκια του Pallonetto. Μου έλεγες πως θα με πήγαινες να φάμε στην παλιά συνοικία των ναυτικών. Αν και όλα έχουν αλλάξει η ουσία έχει μείνει η ίδια. Πόσες φορές μου μίλησες για αυτά! Μου έλεγες ότι σε μερικά σημεία είναι δύσκολο να διακρίνεις ακόμα και τον ήλιο, που μοιάζει σαν  οι τελευταίοι όροφοι των σπιτιών να τον αγγίζουν . Δεν θα μπορούσες να φανταστείς ποτέ τις συνέπειες  της ασφυκτικής κατάστασης  αυτών των καιρών, στους οποίους τα τηλέφωνα που έχουμε μαζί μας μας προμηθεύουν και τους χάρτες της πόλης και οδηγούν τα βήματα μας και στο τέλος μας πηγαίνουν στον προορισμό μας. Σ’ αυτά τα δρομάκια, όσο σοφιστικέ κι αν ακούγεται, το μάτι του μεγάλου αδελφού παραμένει τυφλό. Είναι η πρακτική επιβεβαίωση εκείνου που λέγεται για τους χάρτες, ότι δεν ταυτίζονται δηλαδή  με τον χώρο που αναπαριστούν. Και δεν ταυτίζονται γιατί το ψάξιμο ενός προορισμού  είναι, ταυτόχρονα,  δημιουργικός τρόπος σκέψης και ανθρώπινη σχέση. Να κοιτάζεις γύρω, να θυμάσαι, να ρωτάς, να γυρίζεις πίσω, να κάθεσαι στο μπαρ για να πιείς έναν καφέ, να μοιράζεσαι πληροφορίες. Μια δεξιότητα, που η παθητικότητα ενός ματιού κολλημένου σε μια οθόνη και ενός αυτιού που ακούει μια μεταλλική φωνή, απονεκρώνεται και μακροπρόθεσμα εκφυλίζεται. Ένας εξαναγκασμός στον οποίο πρέπει να αντισταθούμε για χάρη της ψυχικής μας υγείας, γιατί ο εγκέφαλος μας είναι εκείνο το ζωντανό σύστημα που την τροφοδοτεί  και που  παρόλες τις τόσο προβεβλημένες  επιστημονικές κατακτήσεις, εξελίσσεται με πολύ πιο αργούς ρυθμούς και, για καλή μας τύχη, τρέφεται  ακόμα από μια γνωστική ικανότητα που βασίζεται στην κοινωνικοποίηση των εμπειριών, στις δοκιμασίες, στα λάθη και στις αποτυχίες.  Στο μεταξύ όσο περισσότερο χώρο παραχωρούμε στην τεχνολογική εξειδίκευση, τόσο περισσότερο  μειώνονται οι ικανότητες προσαρμογής  μας στις πιέσεις  των άλλων περιβαλλοντικών στοιχείων. Ίσως όμως στο περιθώριο του πρώτου κόσμου, στις περιφέρειες του, ανάμεσα στους « μη κανονικούς», στους παράνομους και απρόβλεπτους, είναι πιο εύκολο να βρούμε τις ευκαιρίες για να αποκαταστήσουμε τη ζημιά που προκαλούμε παραδιδόμενοι στην εξουσία της επιστήμης, νοούμενης ως  μια άλλη μορφή εκκλησιαστικής πίστης, μια άλλη απόλυτη αλήθεια, μια άλλη υπερβατική  οντότητα.  Μιας επιστήμης ανίκανης να προσδιοριστεί ιστορικά ως καθολικό όργανο γνώσης , αλλά εγκλωβισμένης στο δικό μας μέρος του κόσμου, που ποτέ δεν απελευθερώθηκε από τα συμφέροντα της  μεγάλης βιομηχανίας. Εάν ήμασταν σε θέση να σχετικοποιήσουμε την κεντρικότητα της γνώσης μας δεν θα είχαμε αμφιβολίες πάνω στο ποιος  διεξάγει  τους πιο ριζοσπαστικούς αγώνες ενάντια στην διακινδύνευση του κοντινού μέλλοντος του πλανήτη. Όχι βέβαια η καταστροφική στρατηγική που αποζητά λύσεις εντός της  ίδιας οικονομικής λογικής θανάτου, αλλά μειονότητες κυνηγημένες που, με μια αντισυμβατική αντίληψη περί της ευημερίας, αντιστέκονται στις  τελευταίες παραμορφώσεις της  ζωής. Αν το καλοσκεφθούμε η καταλήστευση των πόρων, η επιβολή μονοκαλλιεργειών, η κατανάλωση και η στρατικοποίηση των εδαφών, κατεστραμμένων από τα μεγάλα έργα, έχουν την αρχή τους στην συνέχιση της αποικιακής πολιτικής, πιστόλι που καπνίζει στα χέρια μεγάλων εργοδοτικών ομίλων, που επέτρεψε  την γέννηση της καπιταλιστικής ανάπτυξης, στην οποία είναι σε θέση να αντισταθούν  μόνο εκείνες οι δυνάμεις που συνδυάζουν τον αγώνα ενάντια στην καταστροφή του περιβάλλοντος με την δημιουργία  εναλλακτικών κοινωνικών, στο κυρίαρχο μοντέλο ανάπτυξης, συστημάτων, τα οποία δεν έχουν την πρόθεση να επιτρέψουν την απάτη της πράσινης οικονομίας. Από την μαρτυρική Rojava στα εδάφη του Mapuche , στις ακτές της Απουλίας , στους δρόμους της Γαλλίας, που βάφονται κίτρινοι ενάντια στις « μεταρρυθμίσεις» και σπάζουν την ακινησία της  εθνικής ενότητας  ενάντια στον ισλαμικό κίνδυνο. Από την Χιλή στην Βολιβία σε όλες τις κοινότητες που μάχονται ενάντια  στην καταστροφή  του περιβάλλοντος που προκαλούν «τα έργα» των μεγάλων εταιριών, ενός αγωγού αερίου, ενός λιμανιού, ενός τρένου που κινείται με μεγάλη ταχύτητα. Μια μόνο κραυγή φαίνεται  ικανή να διαρρηγνύει την φλυαρία περί οριστικής παράδοσης στον παντοδύναμο καπιταλισμό. Εσύ λες ότι πάντα έτσι πήγαιναν τα πράγματα. Ότι κατά περιόδους η φύση απελευθερώνει ανεξέλεγκτες δυνάμεις. Δεν ήταν  όμως πάντα έτσι τα πράγματα. Ποτέ άλλοτε, όπως σ’ αυτή την χρονική περίοδο, μια χούφτα άνθρωποι κατευθύνουν τις τύχες όλων μας. Στους δρόμους της Ρώμης κάνουν βόλτα τα αγριογούρουνα. Στους κάδους των σκουπιδιών μας κάνουν αγώνες χαμηλής πτήσης οι γλάροι. Τα ποντίκια και οι λύκοι διεκδικούν  τους ίδιους χώρους και ίδια μέσα συντήρσης.  Δεν είναι όλα αυτά τουριστικές ατραξιόν. Είναι προκεχωρημένοι τομείς των καινούργιων μικροβίων, που ο πυρετός του πλανήτη έχει ξυπνήσει. Είναι σημάδι της κακής κατάστασης στην οποία βρίσκεται το δικό μας και το δικό τους περιβάλλον ζωής, του πόσο αδύναμο είναι πια το ανοσοποιητικό σύστημα του καθενός μας. Το γεγονός ότι σ’ εμάς τους δυτικούς δεν ανακαλείται πια ο αρχέγονος   φόβος για τις νυχτερίδες και τα ερπετά  δεν σημαίνει ότι δεν είναι η ανώμαλη συμβίωση των ανθρώπων με τα άλλα είδη,  που προκαλεί τις συνεχείς επιδημίες. Δεν σημαίνει ότι το πρόβλημα δεν εντοπίζεται στις αυθαίρετες « παραγωγικές» μας επεκτάσεις. Το ζωάκι που κρέμεται από την κορυφή  μιας σπηλιάς δεν θα μπορούσε να μας βλάψει αν δεν παραβιάζαμε τον ζωτικό του χώρο. Όλες αυτές οι δραστηριότητες είναι  δεμένες στην καπιταλιστική λογική της καταστροφής των συνθηκών ζωής των οικοσυστημάτων. Αυτή η επαναλαμβανόμενη κατάσταση κλιματικής κρίσης,  θα αποτελέσει την αφορμή για την παραγγελία και την παραγωγή του καινούργιου εμβολίου, μέχρι να εξαντληθούν και τα τελευταία αποθέματα του και μετά πάλι από την αρχή. Ακόμα θα έπρεπε να μας μιλήσουν οι τυφλοί του Brughel , αν και από  την τελευταία αποτυχημένη επανάσταση, φαίνεται πως έγινε πια αδύνατο, ακόμα και μόνο σαν σκέψη, να  απελευθερωθούμε από τον ιό του παραγωγισμού που ευδοκιμεί στον δικό μας  τρόπο ζωής.  Παρόλα αυτά η μυθοποίηση της επιστημονικής και τεχνολογικής προόδου απέδειξε περίτρανα, όχι  μόνο το πόσο βλαβερή είναι ,αλλά και το πόσο συσκοτίζει τις μορφές γνώσης , που δεν είναι προσδεμένες  στους ισολογισμούς των εταιριών. O απαστράπτων  γίγαντας  της παραγωγής και της παγκόσμιας αγοράς  στηρίζεται πάνω σ΄έναν κόσμο εκμετάλλευσης, μιζέριας, και περιβαλλοντικής υποβάθμισης , ο οποίος  του εγγυάται την «ομαλή» λειτουργία.  Το να βρούμε τους τρόπους να σταματήσουμε να τον στηρίζουμε και να τον δούμε να καταρρέει δεν είναι πια έργο της κατάληψης των χειμερινών ανακτόρων . Ίσως θα χρειαστεί να τον θρυμματίσουμε σε περισσότερα σημεία, να του προκαλέσουμε ζημιές, έτσι ώστε να διαβρώσουμε τα θεμέλια του. Θα πρέπει να αποκτήσουμε, και πάλι, την γνώση του τρόπου λειτουργίας του στην λογική ενός συστηματικού σαμποτάζ, αφαιρώντας τον από τα χέρια ειδικών, που βρίσκονται στην υπηρεσία των εργοδοτών. Όσο κι αν φαίνεται δύσκολο πρέπει να κάνουμε κάτι άμεσα. Πρέπει να σταματήσουμε να σιγοντάρουμε όποιον μιλάει για φυσική καταστροφή και σπέρνει την ελπίδα ότι θα είναι η υπεύθυνοι της καταστροφής  εκείνοι που θα βρούνε τις λύσεις. Όποιον  παρουσιάζει τη δραματική κατάσταση του πλανήτη και βρίσκει, ως προσφορότερο τρόπο για την αποκατάσταση της ζημιάς, την διατήρηση της παρούσας κατάστασης. Αν εσύ ήσουν ζωντανός θα μπορούσες να αποκαλύψεις την απάτη που είναι κρυμμένη πίσω από της βιομηχανικές καινοτομίες, που  θα μπορούσαν, δήθεν, να καθαρίσουν την ατμόσφαιρα από τα δηλητηριώδη αέρια. Για παράδειγμα θα μπορούσες να μου εξηγήσεις πως λειτουργεί ένας κινητήρας και από τι τροφοδοτείται, η τόσο θαυμαστές, ηλεκτρικές μηχανές, τελευταία ανακάλυψη της πράσινης αισχροκέρδειας. Πως κάτω από το λάχανο των παραμυθιών θα βρισκόντουσαν όμορφες και έτοιμες  η μπαταρίες , που έχουν τα πάντα, εκτός από την ιδιότητα του να μην μολύνουν. Με την δική σου βοήθεια θα μπορούσαμε να καταλάβουμε πόση ενέργεια μας χρειάζεται για να τις παράγουμε, από τι τροφοδοτούνται, πόσες μας χρειάζονται. Θα μάθουμε ότι η πρώτη ύλη δεν είναι το μαγικό φίλτρο. Πως αν και το παραμύθι έχει ως πρωταγωνιστές παιδιά, αυτά δεν περνούν τις μέρες τους ζώντας περιπέτειες, αλλά εξάγοντας κοβάλτιο για μερικά ψιλά και ότι πεθαίνουν πολλά απ’ αυτά. Ότι είναι παιδιά από την Αφρική πολύ μικρής ηλικίας. Ότι οι εξαντλημένες μπαταρίες, μαζί με τα τηλέφωνα και τις άλλες ηλεκτρονικές  συσκευές, θα γυρίσουν στις χώρες τους ως  ειδικά απορρίμματα, που είναι αδύνατον να καταστραφούν. Ότι στους πολέμους  για το πετρέλαιο  θα προστεθούν και εκείνοι για τον καινούργιο γκρίζο χρυσό. Πόλεμοι που έχουν ήδη αρχίσει και δεν είναι δύσκολο να τους δούμε, στις μέρες μας, οχυρωμένοι πίσω από την αδιαφορία. Θα αρκούσε να μην αποστρέψουμε το βλέμμα. Εάν εσύ υπήρχες ακόμα θα ήξερες ότι ένας απ’ αυτούς προστέθηκε στην ομάδα των εγγονών σου. Ένας που βρήκε καταφύγιο στην μεγάλη οικογένεια σου. Ελάχιστη ανταπόδοση  που δεν συνέβη κατά τύχη, και χάρη σε σένα και σε κείνη την ανοιχτή πόρτα του σπιτιού μας που τους χώραγε όλους. Που ήρθε για να μας θυμίσει, με τα λίγα χρόνια του, την μακρά ιστορία της χώρας του που κουβαλάει στις πλάτες του, ακόμα και με το αποικιακό όνομα του  . Ήρθε για να μας θυμίσει το ανοιχτό χρέος μας, απέναντι τους, που συνεχίζει να συσσωρεύεται πάνω στον παρακμάζοντα πολιτισμό μας. Που θα μπορούσε να χαίρεται, μαζί με τους  με τους συντρόφους του, του ορφανοτροφείου της Κινσάσα, τους καρπούς της γενναιόδωρης γης τους, αν δεν είχε γίνει λεία των ορέξεων της αγοράς μας, των μεθόδων διαφθοράς και των πολέμων μας. Γη που θα μπορούσε να μας « μολύνει» με άλλου τύπου ομορφιά και άλλους ορίζοντες πραγματικού  νοήματος. Προτού η πρόοδος ολοκληρώσει το προσβλητικό, για τη ζωή, έργο της. Μην εκπλαγείς που με διάφορους τρόπους πεθαίνουμε, στον κόσμο, στο βωμό της θεάς κατανάλωσης. Δεν θα μπορούσες ποτέ να το φανταστείς στην εποχή σου, που ήταν ένας διαρκής αγώνας για τα απαραίτητα. Τώρα που η μανία της καπιταλιστικής παραγωγής καθάρισε τις πολλές ομίχλες, μπορούμε να δούμε, με κάποια νηφαλιότητα, πόσο τα κράτη με τα σύνορα, την ιδιοκτησία της γης, τα συρματοπλέγματα, την παραγωγή με την εκμετάλλευση της εργασίας και των εδαφών, τις βιοτεχνολογίες, έθεσαν σε αμφισβήτηση την συνέχιση της ζωής. Ίσως ήρθε η ώρα να γιορτάσουμε την αποτυχία αυτής της θανατομηχανής που καμία οικολογική εκδοχή δεν μπορεί να ξεθάψει . Να δυσκολέψουμε την λειτουργεία της . Ακόμα και χωρίς τις λεπτές επεξεργασίες των προγραμμάτων. Έφτασε πια ο καιρός. Για τους « μη κανονικούς», τους παράνομους, τους παρίες,  τους indios, τους κομμουνάρους. Αυτή η ζύμη που μπορεί να μας άρει στο ύψος μια καινούργιας ιστορίας ,  εξολοκλήρου ανθρώπινης.                                                       

Η αρραβωνιαστικιά του Pasolini

Γράφει ο Σωτήρης Ασημιάδης

 

Στην εποχή της βιντεόσφαιρας και της κυριαρχίας των εικονικών σχέσεων, είναι σύνηθες, να κρίνουμε έναν άνθρωπο, όχι γι’ αυτό που πραγματικά είναι, αλλά γι’ αυτό που φαίνεται. Είναι αλήθεια πως κάτι αντίστοιχο συνέβαινε και στο παρελθόν και είναι, κατά την άποψή μου, εγγενές στοιχείο μιας βαθιά ριζωμένης κουλτούρας υποτέλειας και ετεροκαθορισμού. Προς την αντίθετη ακριβώς κατεύθυνση κινείται το κείμενο του Carmelo Albanese για τον Pier Paolo Pasolini, που δημοσιεύθηκε στην, εξαιρετικά ενδιαφέρουσα, ομάδα στο Facebook, με όνομα « Pier Paolo Pasolini-Le Pagine Corsare», και το οποίο μετέφρασα, ελπίζω ικανοποιητικά. Ο τίτλος του κειμένου είναι « Η αρραβωνιαστικιά του Pasolini»

« Η ΑΡΡΑΒΩΝΙΑΣΤΙΚΙΑ ΤΟΥ PASOLINI»

 « Όποιος ζει στη Ρώμη και είναι της ηλικίας μου, σαρανταπέντε περίπου χρόνων, πιθανόν να τη θυμάται. Πάντοτε μαυροντυμένη, κλεισμένη στον εαυτό της. Περνούσε ώρες ολόκληρες για να ετοιμάσει τα ματσάκια από τριαντάφυλλα που αργότερα πούλαγε στα εστιατόρια. Μονίμως καθισμένη και αφοσιωμένη, σ’ αυτή τη δραστηριότητα, στα σκαλάκια του Pantheon και του Campo dei fiori. Φαίνονταν πάνω από εκατό χρονών, αλλά στην πραγματικότητα δεν ήταν περισσότερο από εβδομήντα πέντε. Μικροκαμωμένη, με μια ελαφριά καμπούρα που έμοιαζε περισσότερο σε συνήθη στάση του σώματος, παρά σε φυσική παραμόρφωση. Πάντοτε σκυμμένη πάνω στα τριαντάφυλλα . Δεν έβγαζε λέξη από το στόμα της κι’ έκανε μόνο τη συνήθη κίνηση, προτείνοντας το χέρι με τα τριαντάφυλλα που πούλαγε στη τιμή των χιλίων λιρών. Ένα Αυγουστιάτικο, καλοκαιρινό βράδυ του 1990, τότε που η Ρώμη διηγείται μερικές από τις πιο βαθιές αλήθειες της, σε όποιον θέλει πραγματικά να τις ακούσει, σ’ έναν απ’ τους συνηθισμένους γύρους μου προς εύρεση εκπλήξεων, από τις οποίες ποτέ δεν χόρταινα, έκατσα κοντά της. Την συναντούσα συχνά και μου προξενούσε την περιέργεια. Μετά από λίγο αγόρασα ένα ματσάκι τριαντάφυλλα. Ήταν περισσότερο μια πρόφαση για να της πιάσω την κουβέντα. Εις μάτην όμως. Μου το έδωσε μέσα στην απόλυτη σιωπή. Έμεινα για πολύ ώρα ακόμα και δεν μου χάρισε ούτε μια λέξη, ούτε ένα βλέμμα. Μετά από πολύ ώρα, κουρασμένος, σηκώθηκα να φύγω. « Τώρα πια κανείς δεν προσφέρει τριαντάφυλλα στις γυναίκες» μου είπε. Η φωνή ήταν γλυκιά και φαινόταν παράταιρη μέσα σε κείνο το σώμα. « Ναι είναι αλήθεια» απάντησα « Δεν υπάρχει πια ποίηση γύρω μας» Τί ήθελα και το είπα. « Τί όμορφα που είναι τα ποιήματα» πρόσθεσε εκείνη. «Σου αρέσουν;» Τη ρώτησα. « Αν μου αρέσουν; Τί πιστεύεις; Ότι σ’ όλη μου τη ζωή πούλαγα τριαντάφυλλα;» « O Pier Paolo δεν έβγαζε βιβλίο χωρίς προηγουμένως να μου δώσει να το διαβάσω». « Ποιος Pier Paolo;» ρώτησα έκπληκτος. « ο Pasolini. Ο Pier Paolo Pasolini» απάντησε χωρίς να το σκεφτεί. Έμεινα αποσβολωμένος για αρκετά λεπτά. « Με εμπιστεύονταν» συνέχισε η γυναίκα « μια φορά σε ένα δείπνο με πολύ κόσμο, το είπε σε όλους, τότε θα έβγαινε η συλλογή του « Η θρησκεία του καιρού μας» και είπε ότι το βιβλίο, επιτέλους, μπορούσε να κυκλοφορήσει, γιατί είχα δώσει την έγκριση μου. Με πλησίασε από την άλλη μεριά του τραπεζιού και μου πρόσφερε ένα τριαντάφυλλο. Σ’ εκείνη την ποιητική συλλογή υπάρχει ένα εκπληκτικό ποίημα. Τί όμορφο εκείνο το ποίημα!» Έμεινα άφωνος και σαν να μην έφτανε η έκπληξη για το γεγονός ότι αποφάσισε να μου μιλήσει, τώρα αναφέρονταν στον Pasolini σαν να επρόκειτο για κάποιον παλιό φίλο της. Επιπλέον, είχε αναφερθεί σε μια ποιητική συλλογή, με την βεβαιότητα έμπειρης κριτικού λογοτεχνίας. Άρχισα να πιστεύω ότι μου έλεγε την αλήθεια. « Δεν γνωρίζω αυτή την ποιητική συλλογή. Είπες ότι περιλαμβάνει ένα πολύ όμορφο ποίημα. Θυμάσαι τον τίτλο;» Εκείνη τη στιγμή έβαλε τα γέλια. « Τον τίτλο; Αστειεύεσαι; Θυμάμαι ολόκληρο το ποίημα». « Λες αλήθεια; Θα ήθελες να μου το πεις;». Τα μάτια της, που μέχρι τότε δεν μου είχαν χαρίσει ούτε ένα βλέμμα, καρφώθηκαν πάνω σε ένα από τα τριαντάφυλλα, του οποίου το κοτσάνι κόνταινε με ένα μικρό μαχαίρι. Μετά από λίγο άρχισε να απαγγέλει. « Έχει τίτλο, Σε έναν Πάπα». Το απήγγειλε χωρίς να πάρει ανάσα και φαίνονταν συνεπαρμένη από τους στίχους. « Εγώ ήξερα, ότι να αμαρτάνεις δεν σημαίνει να κάνεις το κακό. Να μην κάνεις το καλό, αυτό σημαίνει να αμαρτάνεις. Όταν μπορούσες να κάνεις το καλό και δεν το έκανες, τότε δεν υπάρχει μεγαλύτερος αμαρτωλός από σένα». Έμεινα εκστασιασμένος. « Κατάλαβες ο Πάπας» συνέχισε « Ούτε ένα τριαντάφυλλο δεν μπορεί να αγοράσει ο Πάπας! Δεν θα ήταν συμφέρον γι’ αυτόν να το κάνει». Ξέσπασε και πάλι σε γέλια. Σηκώθηκα σχεδόν ενστικτωδώς και της είπα.» Γυρνάω σε λίγο. Πήγα τρέχοντας στο βιβλιοπωλείο Feltrinelli, στην οδό Αργεντινής, που είχε ανοίξει εδώ και λίγους μήνες και αγόρασα αμέσως το « Η θρησκεία του καιρού μας» του Pier Paolo Pasolini. Αμέσως μετά γύρισε στη γυναίκα με τα τριαντάφυλλα, στο Pantheon. « Κοίτα το αγόρασα! Να το ποίημα: Σε έναν Πάπα!». Πάντα χωρίς να με κοιτάζει μου είπε: « Πες την αλήθεια, δεν με πίστεψες;». Φαίνεται πως δεν υπήρξα αρκετά πειστικός και έτσι η γυναίκα ξαναγύρισε στη βαθιά σιωπή της. Μετά από λίγο σηκώθηκα με σκοπό να φύγω και τότε με κοίταξε για πρώτη φορά. « Το ξέρεις; Εγώ και ο Pier Paolo Pasolini ήμασταν αρραβωνιασμένοι, αλλά αυτός δεν ήθελε να το μάθει κανένας. Με πιστεύεις;». «Σε πιστεύω της απάντησα».

Η ΠΑΝΔΗΜΙΑ ΩΣ ΕΥΚΑΙΡΙΑ

‘’ΤΟ σύμπαν στο οποίο ζω σήμερα είναι ακριβώς μια σωφρονιστική αποικία γεμάτη χιλιάδες καταδίκους’’ 

ΜΙΛΕΝΑ ΓΙΑΣΕΝΚΑ

Lasciate ogni speranza voi ch’ entrate (Dante, inferno)

Θεσσαλονίκη 24/6/2018

Του Σωτήρη Ασημιάδη

Η  πρόσφατη ‘’παράσταση’’ του Ζαπείου αποτελεί, κατά την άποψη μου, την de jure επικύρωση μιας ,εδώ και τρία τουλάχιστον χρόνια, de facto, πολιτικής μετάλλαξης. Προχθές εξεδόθη ,επισήμως και αρμοδίως, η ληξιαρχική πράξη θανάτου ενός εγχειρήματος με κύριο πολιτικό εκφραστή τον ΣΥΡΙΖΑ.

Ο σκληρός ,αξιακός, πυρήνας πάνω στον οποίο βασίστηκε η συγκρότηση του συγκεκριμένου πολιτικού υποκειμένου, αλλά και οι πολιτικές του προτεραιότητες αποτελούν, για το νεοσυριζικό ‘’ρεαλισμό ‘’, μακρινό παρελθόν, , ακραία βολονταριστική παρεκτροπή , ‘’φαιδρή’’ φαντασίωση, επικίνδυνη και αναποτελεσματική, για κάθε ρεάλπολιτίκ που σέβεται τον εαυτό της.

Μας προιδέασε , πριν την επίσημη πρεμιέρα, ο Ευκλείδης Τσακαλώτος, απ’ το έρκος των οδόντων του οποίου εξήλθε, ‘’επιτέλους’’, η πολυαναμενόμενη παραδοχή‘’, το χρέος είναι πλέον βιώσιμο’’. Καθόλου άδικο και επαχθές, επ’ ουδενί εργαλείο κοινωνικής πειθάρχησης και βίαιης μεταφοράς πλούτου, από τους πολλούς στους λίγους, ούτε κατά διάνοια κυρίαρχο όπλο στα χέρια  της πιο,ακραία,νεοφιλελεύθερης μερίδας του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου. Το χρέος είναι απλώς βιώσιμο και άρα ως υπάκουοι ‘’εταίροι’’ οφείλουμε να το αποπληρώσουμε μέχρι το τελευταίο ευρώ.

Τη δήλωση του Τσακαλώτου επιβεβαίωσε, με πανηγυρικό τρόπο, προσφεύγοντας και στο φαιδρό συμβολισμό της γραβάτας, και ο prime minister Αλέξης ο οποίος εκστόμισε το περίφημο ‘’επιτέλους δικαιώθηκαν οι θυσίες του ελληνικού λαού’’. Τουτέστιν μεθερμηνευόμενο, είχαν απόλυτο δίκαιο οι τοκογλύφοι-δανειστές που αργότερα έγιναν εταίροι, η τρόικα που έγινε θεσμοί, όταν, σε αντίθεση με τις αρχικά ‘’εξτρεμιστικές’’ απόψεις του Αλέξη, έλεγαν πως η επιτυχία του προγράμματος απαιτεί θυσίες απ’ τον ελληνικό λαό.

Δεν επρόκειτο λοιπόν για κοινωνική σφαγή, για απαξίωση του υποκειμένου εργασία, για απίσχανση των δικαιωμάτων των εργαζομένων, για προσπάθεια εμπέδωσης μεταδημοκρατικών μορφών κοινωνικής συμβίωσης. Επρόκειτο για τις ‘’αναγκαίες ‘’ θυσίες που είχαν ως στόχο την επιτυχία του επίσης ‘’αναγκαίου’’ προγράμματος, conditio sine qua non της εφαρμογής  του οποίου, σύμφωνα με τα λεγόμενα του Τσίπρα, ήταν ο σεβασμός των συμφωνιών εκ μέρους της Ελλάδας. Pacta sun servanda λοιπόν και άγιος ο θεός (κι ας υπογράφηκαν με το πιστόλι στον κρόταφο).

Το συμπέρασμα συνάγεται αβίαστα, ο αδύναμος και κυριαρχούμενος όταν είναι ‘’υπάκουος’’ και ‘’νομοταγής’’ θα λάβει ένα μέρος, τα ψίχουλα έστω, της ελεήμονος ‘’γενναιοδωρίας’’ του κυρίαρχου. Τηρήσαμε τα ‘’συμφωνηθέντα’’ και οι εταίροι μας (πρώην αδίστακτοι τοκογλύφοι), μας επιβραβεύουν γι’ αυτό. Η αποθέωση της υποτέλειας, μ’ άλλα λόγια, από έναν πολιτικό κι’ ένα πολιτικό υποκείμενο που συγκροτήθηκε ως τέτοιο και γιγαντώθηκε με την ακριβώς αντίθετη πολιτικο-αξιακή αφήγηση.

Επιβεβαιώνεται έτσι, και τυπικά πλέον, αυτό που ,ουσιαστικά, γνωρίζαμε εδώ και καιρό. Ο ΣΥΡΙΖΑ, υπό την απόλυτη ηγεμονία του ‘’ χαρισματικού ‘’ ηγέτη του , μετατρέπεται από κεντρικό πολιτικό αντιπείραμα, σε απαραίτητο στοιχείο του κυρίαρχου πειράματος. Αν δεν υπήρχε θα έπρεπε να τον εφεύρουν. Και αυτό γιατί έπαιξε και εξακολουθεί να παίζει έναν διττό ρόλο που κανένας άλλος δεν μπορούσε, επιτυχώς, να παίξει. Συνέβαλλε στο, κατά τα φαινόμενα, κλείσιμο ενός κύκλου αριστερού ριζοσπαστισμού και στην απονέκρωση των σημαντικών και ελπιδοφόρων, όχι μόνο για την Ελλάδα, κοινωνικών δυναμικών που είχαν αναπτυχθεί και βέβαια εφάρμοσε ‘’επιτυχώς’’ και εξακολουθεί να εφαρμόζει, ένα από τα πιο ακραία προγράμματα νεοφιλελεύθερου φονταμενταλισμού, που έχουν εφαρμοστεί παγκοσμίως. Πανηγυρίζει μάλιστα γι’ αυτό , οργανώνοντας, με πρωταγωνιστή τον ‘’αρχηγό’’, φιέστες χαμηλής αισθητικής, παρουσιάζοντας την εκχώρηση της δημόσιας περιουσίας για τα επόμενα εκατό χρόνια,την επιμήκυνση ενός δυσθεώρητου χρέους, που πλέον έχει αναγνωριστεί ως νόμιμο, τη συνέχιση της επιτήρησης και των πρωτογενών πλεονασμάτων, ως έξοδο από τα μνημόνια.

Είναι αλήθεια ότι και στο παρελθόν είχε δώσει  δείγματα, ενός κυνικού και μεταμοτέρνου νεονομιναλισμού, στην εκφορά του πολιτικού του λόγου. Τώρα όμως, κατά το κοινώς λεγόμενο, το τερμάτισε.

Τι κι’ αν γνωρίζει, καλύτερα απ’ όλους, ότι το νέο αφήγημα δεν περιέχει ίχνος αλήθειας, στο κάτω κάτω se non è vero è ben trovato. Ο ίδιος και το κόμμα του, που μοιάζουν πια σα δυο σταγόνες νερό, θα συνεχίσουν, απ’ τη μια, να εφαρμόζουν τα συμφωνηθέντα και από την άλλη να σκιαμαχούν με δήθεν πολιτικούς αντιπάλους στην φαιά επικράτεια του αγοραίου ολοκληρωτισμού.

Όταν η θεωρία των παιγνίων μετατρέπεται σε παιγνιώδη θεωρία

του Σωτήρη Ασημιάδη

Eίναι μονόδρομος  ο δρόμος που χεις πάρει και δεν σε βλέπω να γυρίζεις πίσω

Τρύπες

Η συνεχιζόμενη διαπραγμάτευση της κυβέρνησης με τους «εταίρους» -

δανειστές μοιάζει με αγώνα δρόμου σε κυκλικό στάδιο στον οποίο το σημείο τερματισμού , ταυτίζεται με το σημείο αφετηρίας. Μια διαπραγμάτευση πάντως προϋποθέτει  , εξ’ορισμού ,δύο αντιπάλους ισοδύναμους ή σχετικά ισοδύναμους με ξεκάθαρους και συμφωνημένους , εξ’αρχής , τους όρους διεξαγωγής της . Στο διάστημα από την «επώδυνη» συμφωνία του Φλεβάρη μέχρι σήμερα ,εκείνο που παρατηρούμε είναι αφενός , μια συνεχώς υποχωρούσα κυβέρνηση και αφετέρου , έναν αντίπαλο που , προϊόντος του χρόνου , απαιτεί ολο και περισσότερες παραχωρήσεις , με απώτερο σκοπό τον ηθικοπολιτικό  εξευτελισμό της κυβέρνησης .

   Θεωρώ άλλωστε ότι η post factum επίκληση , εκ μέρους της κυβέρνησης , της λανθασμένης αρχικά εκτίμησης σχετικά με τις προθέσεις του αντιπάλου , αποτελεί αφελή πρόφαση επικοινωνιακού χαρακτήρα και μάλιστα κατώτερη των περιστάσεων .

  Ο Σύριζα συγκροτήθηκε ως πολιτικό υποκείμενο έχοντας ως κεντρικό σημείο της ανάλυσης του , το γεγόνος , ότι η Ελλάδα αποτελούσε και συνεχίζει να αποτελεί το χώρο διεξαγωγής ενός πολιτικοκοινωνικού πειράματος , που στόχος του ήταν η εμπέδωση ενός ακραία νεοφιλελεύθερου και μεταδημοκρατικού καπιταλισμού .  Υπήρξε δηλαδή , mutatis mutandis , η Χιλή του 21^ου αιώνα  

Ήταν λοιπόν γνωστό , σε όλους , από την αρχή ότι ο αντίπαλος ήταν εξαιρετικά ισχυρός και η πολιτική διακύβευση σημαντικότατη . Και ήταν επίσης, εξ’υπαρχής , ξεκάθαρο ότι είχαμε απέναντί μας έναν  πολιτικό-ταξικό συνασπισμό ο οποίος , ηγεμονευόμενος από τις πιο ακραίες μερίδες του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου , είχε και εξακολουθεί να έχει ως στόχο τη συντριβή των δυνάμεων της εργασίας , μέσω της διαρκούς  απαξίωσης της , αλλά και της απίσχνασης των μηχανισμών αναπαραγωγής της ,  που στην πλειονότητα τους μετατρέπονται , ιδιωτικοποιούμενοι ,  σε χώρους κερδοφορίας του κεφαλαίου

Σε επίπεδο πολιτικό-θεσμικό στόχος του ήταν και είναι η μετατροπή της δημοκρατίας , νοούμενης έστω και ως οριοθετημένης αυτονομίας του δήμου , σε τυπικό τελετουργικό επικύρωσης αποφάσεων που λαμβάνονται αλλού και πάντως ερρήμην του λαού .

Ο σύμμαχος , κατά συνέπεια , του Σύριζα απέναντι στον τερατώδη , ομολογουμένως , αντίπαλο ήταν και εξακολουθεί να είναι όλο αυτό το πολύμορφο μεταφορντικό εργασιακό σύμπαν που αποτελείται από επισφαλώς εργαζόμενους , πρεκάριους και ανέργους .

Πράγματι , μια από τις βασικές επιτυχίες του Σύριζα υπήρξε η εγκαθίδρυση , μετά από πολλά χρόνια , ανοικτών και αλληλοτροφοδοτούμενων διαύλων επικοινωνίας  με τις δυνάμεις της εργασίας , σχέση που αποτυπώθηκε και στο ριζοσπαστικό πολιτικό του στίγμα

Μια επίσης σημαντική επιτυχία του  υπήρξε το γεγονός ,ότι μπόρεσε να εγκαλέσει , ιδεολογικά , με την πολιτική του πρόταση , τα πληττόμενα και βίαια περιθωριοποιούμενα , από την κρίση μεσαία στρώματα , τα οποία  είχαν ήδη υποστεί την βίαια και μονομερή διαρραγή  του συμβολαίου που είχαν συνάψει  με τις κυρίαρχες  μερίδες του κεφαλαίου, τις προηγούμενες δεκαετίες

Τούτων δοθέντων τόσο ο αντίπαλος , όσο και οι σύμμαχοι, ήταν  εκ των προτέρων  γνωστοί, όπως βέβαια , γνωστή ήταν και η ισχύς του αντιπάλου

Συμπερασματικά ο Σύριζα κέρδισε τις εκλογές , έχοντας ως αιχμή του δόρατος της πολιτικής του πρότασης , την ρήξη με τις μνημονιακές πολιτικές και τους διεθνείς και εγχώριους πολιτικούς εκφραστές τους . Γι’αυτό άλλωστε θεώρησε ως  conditio sine qua non της πολιτικής του στρατηγικής το πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης , ένα minimum δηλαδή μέτρων, συντηρητικού κενσυανισμού  , που θα λειτουργούσαν  ανακουφιστικά για τη χειμαζόμενη , εδώ και 5 χρόνια κοινωνία , η οποία αποσυντιθέμενη  με ταχύτατους ρυθμούς οδηγούνταν στην επιλογή ακροδεξιού τύπου πολιτικών αφηγήσεων

Το πρόγραμμα μάλιστα αυτό θα αποτελούσε το απαραίτητο κοινωνικό υπέδαφος ,πάνω στο οποίο θα βασίζονταν μια πιο μακροπρόθεσμη πολιτική κοινωνικού μετασχηματισμού . Για το λόγο αυτό δηλώθηκε , σε όλους τους τόνους , ότι θα υλοποιούνταν ανεξάρτητα από τις όποιες βουλήσεις και επιθυμίες των δανειστών  - αντιπάλων .

Είναι νομίζω , μετά από όλα αυτά , ορατό δια γυμνού οφθαλμού ότι ο λαός , με την Λακλαική έννοια του όρου ,αποτελούσε , τόσο πριν , όσο και λίγο μετά τις εκλογές , το μοναδικό αξιόπιστο σύμμαχο του Σύριζα . Φαίνεται όμως , μέσα σε αυτό το σύντομο διάστημα της διαπραγμάτευσης , να μετατρέπεται από ενεργό πολιτικό παίκτη , σε παθητικό θεατή πρωτοβουλιών που λαμβάνονται και υλοποιούνται από ευφυείς διαπραγματευτές – τεχνοκράτες , γεγονός που συντελεί στη ραγδαία παθητικοποίηση του .

Και είναι ακόμα προφανέστερο ότι η συνέχιση και παράταση αυτής της νοσηρής οικονομικοκοινωνικής κατάσταση  μετατοπίζει, με ταχύτατους ρυθμούς , προς τα δεξιότερα το σύνολο του πολιτικού σκηνικού

Θεωρώ λοιπόν , δοθείσης και της πύκνωσης του ιστορικού χρόνου , ότι πρέπει να εγκαταλειφθεί άμεσα η ατελέσφορη και ηττοπαθής πολιτική της διαπραγμάτευσης , με αντιπάλους που αρνούνται να διαπραγματευτούν και έχουν ως στόχο τη συντριβή του πολιτικού παραδείγματος του Σύριζα , το οποίο θεωρούν ένα είδος πολιτικού έμπολα που η εξάπλωσή του πρέπει , πάση θυσία , να περιοριστεί εντός των ελληνικών συνόρων .

Μοναδική , έστω και με καθυστέρηση , απάντηση είναι η επιστροφή στο «παρελθόν» μέσω μιας συγκροτημένης πρότασης ρήξης που θα συντείνει στην επαναενεργοποίηση του λαϊκού παράγοντα , τον οποίο θα καθιστά , εκ νέου ,κυρίαρχο πολιτικό παίκτη

Σε διαφορετική περίπτωση , η συνέχιση αυτής της παραλυτικής διαπραγμάτευσης θα μετατρέψει την τόσο συζητημένη , εσχάτως , θεωρία των παιγνίων σε παιγνιώδη θεωρία και τα κοινωνικά στρώματα που στήριξαν τον Σύριζα , από κυρίαρχους παίκτες,  σε παθητικούς θεατές μιας προαναγγελθείσης ήττας  

Inter canem et lupum

Του Σωτήρη Ασημιάδη

Είναι , νομίζω , απαραίτητο για την κατανόηση της διαρκούς διαπραγμάτευσης - σύγκρουσης , που βρίσκεται εν εξελίξει ,ανάμεσα στην ελληνική κυβέρνηση και τους Ευρωπαίους "εταίρους" να έχουμε μια , οσο το δυνατόν σαφέστερη , εικόνα του πλαισίου , μέσα στο οποίο διεξάγεται
    Ο ελληνικός καπιταλισμός , γιατί περί αυτού ομιλούμε , και δεν πρέπει επουδενί να ξεχνάμε και μάλιστα σε μια περίοδο κατά την οποία διαχειριστής του είναι μια κυβέρνηση της ριζοσπαστικής αριστεράς , βρίσκεται εν μέσω σφοδρών ενδοιμπεριαλιστικών και ενδοκαπιταλιστικών συγκρούσεων.
  Οι κυρίαρχες , παγκοσμίως , στρατηγικές συσσώρευσης  , στην παρούσα ιστορική συγκυρία , είναι grosso modo, δύο .  Η πρώτη ειναι εκείνη του αμερικάνικου  καπιταλισμού που θα τη χαρακτήριζα , εξαπλουστεύοντας την ενδεχομένως , ως συντηρητικό κεινσιανισμό , η οποία βασίζεται σε μία επεκτατική νομισματική πολιτική και σε μια προσπάθεια αύξησης της ενεργούζήτησης μέσω δημοσίων επενδύσεων . Η απάντηση στο ερώτημα γιατί η συγκεκριμένη στρατηγική δεν γίνεται ηγεμονική , παρά την κυρίαρχη θέση του αμερικάνικου καπιταλισμού  στην ιμπεριαλιστική αλυσίδα , μπορεί να συμπυκνωθεί στην εγγενή αντίφαση της άρθρωσης μιας κεινσιανής πολιτικής σε ένα , παγκοσμίως, αντικενσιανό περιβάλλον ή ενδεχομένως σε ένα , παγκοσμίως , μετακενσιανό περιβάλλον . Είναι γνωστό πως για την εμπέδωση μιας κενσιανής πολιτικής , έστω και συντηρητικής , απαιτείται η ύπαρξη ισχυρών κρατικών οντοτήτων που σχεδιάζουν και εφαρμόζουν αντικυκλικές πολιτικές , μέσω εκτεταμένων  δημοσίων επενδύσεων οι οποίες αυξάνουν την απασχόληση και συνεπακόλουθα την ενεργό ζήτηση . Εν προκειμένω κάθε άλλο παρά ευνοϊκές είναι οι συνθήκες για μια τέτοιου είδους στρατηγική , δοθείσης της κυριαρχίας του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου που κερδίζει , περισσότερο , τζογάροντας παρά παράγοντας και φυσικά εξ αιτίας του κυρίαρχου ρόλου των αγορών που δρουν ,σχετικά, ανεξέλεγκτα.
Η δεύτερη στρατηγική συσσώρευσης , εκείνη του νεοφιλελεύθερου φονταμενταλιστικού , προτεσταντικής έμπνευσης , γερμανικού καπιταλισμού , βασίζεται στην πλήρη απαξίωση της εργατικής δύναμης , στην αποδιάρθρωση του κοινωνικού κράτους και στη συνεχή απίσχανση των δικαιωμάτων και όλα αυτά στο πλαίσιο μιας σιδηράς δημοσιονομικής λογικής .
Το γεγονός ότι και αυτή η στρατηγική , με τη σειρά της , δεν γίνεται ηγεμονική οφείλεται στο ότι θέτει σε διακινδύνευση αρχικά ,για τους λιγότερο ισχυρούς ευρωπαϊκούς καπιταλισμούς και μακροπρόθεσμα για τον ίδιο το γερμανικό καπιταλισμό , τις συνθήκες αναπαραγωγής του συνολικού κοινωνικού κεφαλαίου . Με άλλα λόγια αν η Ευρώπη αποτελούσε μια συμπαγή υπερκρατική οντότητα , ίσως αυτή η στρατηγική θα είχε πολύ λιγότερες πιθανότητες επικράτησης .

Τούτων δοθέντων,  ο ΣΥΡΙΖΑ είναι αναγκασμένος να προσπαθεί να εκμεταλλεύεται  διαρκώς τις ρωγμές που διανοίγονται από τη σύγκρουση  αυτή καταλαμβάνοντας , ει δυνατόν , καλύτερες θέσεις  σε μια λογική ενός διαρκούς γκραμτσιανού πολέμου θέσεων , με απώτερο σκοπό  την αλλαγή του συσχετισμού δυνάμεων στην Ευρώπη .
 Μοναδικό , ενδεχομένως , όπλο του ΣΥΡΙΖΑ , στην παρούσα συγκυρία , είναι η ισχυρή , μετά από χρόνια , σχέση που ανέπτυξε με τα χειμαζόμενα από την κρίση κοινωνικά στρώματα , των οποίων τις ανάγκες δεσμεύτηκε να μετουσιώσει σε εφαρμοσμένη πολιτική . Είναι όμως βέβαιο ότι αυτή η σχέση στο πλαίσιο του ηγεμονευόμενου συμβιβασμού , ο οποίος επετεύχθη, θα δοκιμαστεί σκληρά μιας και τα περιθώρια άσκησης , ουσιαστικής , κοινωνικής πολιτικής είναι ασφυκτικά .
Με άλλα λόγια ο «Λαός», με τη Λακλαική έννοια του όρου ,που στηρίζει αυτή τη στιγμή τον ΣΥΡΙΖΑ μπορεί ως κενό σημαίνον να νοηματοδοτηθεί , σε περίπτωση επιδείνωσης των συνθηκών διαβίωσης , από άλλου είδους αφηγήσεις ακροδεξιού τύπου , οι οποίες θα φανούν ως η μοναδική εναλλακτική στο νεοφιλελεύθερο μονόδρομο .
Ο χρόνος , κατά συνέπεια , ο οποίος θεωρήθηκε ένα από τα κέρδη της διαπραγμάτευσης θα λειτουργήσει , σ’αυτή την περίπτωση , ως αντίπαλος .
Σε κάθε περίπτωση , έχω την αίσθηση , πως στη διαπραγμάτευση υποτιμήθηκε το γεγονός ότι ο στρατηγικός στόχος των κυρίαρχων οικονομικοπολιτικών δυνάμεων της Ευρώπης είναι η συντριβή του μοντέλου ΣΥΡΙΖΑ , μιας και θα λειτουργήσει αποτρεπτικά για άλλα παρόμοια εγχειρήματα  και άρα μια ,μονοδιάστατα , οικονομίστικη προσέγγιση της διαπραγμάτευσης είναι , εξ’υπαρχής ,ανεπαρκής  .
Τούτων δοθέντων , η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ ,πρέπει  το ταχύτερο δυνατόν  εκμεταλλευόμενη το συγκριτικό πλεονέκτημα της ευρύτατης λαϊκής στήριξης , να αρθρώσει μια πειστική εναλλακτική στο ενδεχόμενο μιας , πολύ πιθανής , δογματικής εμμονής των κυρίαρχων οικονομικών και πολιτικών δυνάμεων της Ευρώπης και κυρίως της Γερμανίας . Και αυτό γιατί το όποιο σχέδιο ρήξης έχει πιθανότητες επιτυχίας μόνον στο βαθμό που είναι πραγματικά εφαρμόσιμο, πράγμα που και ο αντίπαλος γνωρίζει .
Είναι βέβαια σαφές , ότι την επιτυχία η αποτυχία της μιας η της άλλης επιλογής ,καθώς και τα αποτελέσματα που θα προκύψουν από αυτές δεν μπορεί να τα εγγυηθεί κανένας ,δεδομένου ότι βρισκόμαστε στο αχαρτογράφητο πολιτικοκοινωνικό πεδίο  της ενδεχομενικότητας  , κινούμενοι , συνεχώς , στο αμμώδες επίπεδο της πολιτικής οντολογίας του ενδεχομενικού
Εν κατακλείδι και για να τελειώσω με τα θετικά της διαπραγμάτευσης ο ΣΥΡΙΖΑ κατόρθωσε να επαναπολιτικοποιήσει και να φέρει στην ημερήσια διάταξη, της ευρωπαικής πολιτικής , ζητήματα ταμπού όπως η φτώχεια , η ανεργία , η ανθρωπιστική κρίση και μάλιστα όχι ως παράγωγα εγγενών ,αρνητικών , χαρακτηριστικών ενός λαού όπως η οκνηρία , η ανοργανωσιά κλπ στο πλαίσιο μιας τιμωριτικής , προτεσταντικού τύπου , ερμηνείας αλλά ,  ακριβώς ως παράγωγα αυτής της πολιτικής ερμηνείας και αντίληψης.  Πέτυχε έτσι , προς το παρόν , μια μικρή ρωγμή στο σιδηρούν πρόσωπο του ηγεμονικού , στην Ευρώπη , γερμανικού καπιταλισμού θίγοντας , τρόπον τινά , τα άγια τοις αγίοις του νεοφιλελεύθερου δόγματος και διαπράττοντας μια μικρή βεβήλωση, που όλοι ελπίζουμε να αποτελέσει την αρχή της αποιεροποίησης των νεοφιλελεύθερων ιερών γραφών .

Το άρρητο ως προνομιακό πεδίο άσκησης της βιοπολιτικής του κεφαλαίου

του Σωτήρη Ασήμιαδη 

Ένα από τα πιο διαδεδομένα στερεότυπα πάνω στα οποία βασίστηκε η η ηγεμονία του νεοφιλελευθερισμού , υπήρξε η δήθεν αδιάρρηκτη σχέση  καπιταλισμού και δημοκρατίας.

   Η σχέση αυτή θα μπορούσε να συμπυκνωθεί στο σχήμα, η αγορά αποτελεί conditio sine qua non της δημοκρατίας.  Με άλλα λόγια δεν μπορεί να υπάρξει κανενός είδους  δημοκρατική θέσμιση χωρίς το κοινωνικό-οικονομικό υπόστρωμα της οικονομίας της αγοράς .

       Η βεβαιότητα αυτή , της οποίας φορείς δεν υπήρξαν μόνο συντηρητικοί διανοούμενοι αλλά και πολλοί κεντροαριστεροί , φαίνεται πως αποδομείται  τα τελευταία χρόνια και προϊούσης της καπιταλιστικής κρίσης αποδεικνύεται ότι η σχέση καπιταλισμού και δημοκρατίας δεν υπήρξε παρά μια πρόσκαιρη coincidentia oppositorum

        Είναι  νομίζω προφανές ότι μέσω της κρίσης υπερσυσσώρευσης , της οποίας τα αποτελέσματα ζούμε καθημερινά ,εγκαθιδρύεται  ένα καινούργιο καπιταλιστικό παράδειγμα, που δεν αποτελεί μια απλή επιστροφή σε έναν πρεκενσυανό καπιταλισμό , αλλά ένα υβριδικό μείγμα του καπιταλισμού της απόλυτης και του καπιταλισμού της σχετικής υπεραξίας σε συνδυασμό με τις πιο εξελιγμένες μορφές κοινωνικής πειθάρχησης .

     Στο καινούργιο αυτό παράδειγμα η δημοκρατία , νοούμενη έστω και ως οριοθετημένη αυτονομία του δήμου , καθίσταται περιττή ή ακριβέστερα «επικίνδυνη».

Με άλλα λόγια , όπως εύστοχα επισημαίνει  ο WOLFRANG STREEK¹  στο βιβλίο  «Κερδισμένος χρόνος η αναβληθείσα κρίση του δημοκρατικού καπιταλισμού» , κλείνει οριστικά ο κύκλος της εξαναγκαστικής σχέσης   καπιταλισμού και δημοκρατίας  η οποία δεν υπήρξε ,  παρά , αποτέλεσμα ενός εύθραυστου κοινωνικό-ταξικού   συμβιβασμού , υπό την πίεση  συγκεκριμένων ταξικό-πολιτικών συσχετισμών. 

      Είναι απόλυτα σαφές  ότι η επικράτηση , στο συλλογικό φαντασιακό , της άποψης ότι ο καπιταλισμός ταυτίζεται με τη δημοκρατία βασίστηκε στην εκούσια και σχεδιασμένη επιβολή μιας συλλογικής ιστορικής αμνησίας

      Η καπιταλιστική συσσώρευση  , αρχής γενομένης , από την πρωταρχική συσσώρευση (όπως αναλύεται  στο περίφημο 13^ο κεφάλαιο του  «κεφαλαίου του Μαρξ» ) αναπτύχθηκε και εξελίχθηκε μέσω βίαιων μορφών και άγριας εκμετάλλευσης της εργατικής τάξης , αλλά και παντελούς έλλειψης έστω και στοιχειωδών δικαιωμάτων .

      Είναι επίσης γνωστό ότι ο καπιταλισμός , στην ιστορική του διαχρονία , υπήρξε ως επί το πλείστον «αντιδημοκρατικός» , δεδομένου ότι υιοθέτησε βίαιες και αυταρχικές μορφές πολιτικής και κοινωνικής επιβολής . Ακόμα και στα σύντομα , με όρους ιστορικού χρόνου , διαστήματα στα οποία εξαναγκάστηκε να υιοθετήσει «δημοκρατικές» μορφές πολιτικής έκφρασης , το έκανε οριοθετώντας εξ’υπαρχής  και εξασφαλίζοντας  το σκληρό πυρήνα της κεφαλαιακής κυριαρχίας  και τους όρους αναπαραγωγής της.  Άλλωστε και τα δημοκρατικότερα ακόμα συντάγματα , υπήρξαν αποτέλεσμα ενός ηγεμονευόμενου συμβιβασμού και εμπεριείχαν,   απ΄το συντακτικό τους   ακόμα momentum , τη δυνατότητα αναστολής τους πάντοτε με απόφαση του κυρίαρχου .

            Ο μεταφορντικός καπιταλισμός²   ανατρέπει , σε εξαιρετικά σύντομο χρονικό διάστημα ,  όλες τις σταθερές του φορντικού μοντέλου συσσώρευσης και οργάνωσης  της εργασίας , αλλά και κατ’επέκταση τις πολιτικό-θεσμικές  εκφράσεις αυτού του μοντέλου

          Οι χώροι αξιοποίησης της αξίας οριζοντιοποιούνται δημιουργώντας ένα πολύμορφο και πολυκερματισμένο εργασιακό σύμπαν που αποτελείται από επισφαλώς εργαζόμενους , πρεκάριους , απασχολήσιμους και ανέργους , των οποίων η κοινωνική πειθάρχηση δεν βασίζεται , κατά κύριο λόγο , στην απαρασάλευτη ιεραρχία του φορντικού εργοστασίου αλλά στη γενικευμένη εσωτερίκευση του φόβου που οφείλεται στην επισφάλεια και το δανεισμό .

         Ο τυπικός εργαζόμενος αυτού του μοντέλου είναι ο «γυμνός» εργαζόμενος του Μαρξ του οποίου το βιοπολιτικό αντίστοιχο είναι ο homo sacer, όπως τον περιγράφει o Giorgio Agamben . Ο εργαζόμενος – «πολίτης» αυτός κινείται σε ένα κατώφλι αδιακρισίας ανάμεσα στο νόμιμο και στο παράνομο ,η διάκριση των οποίων ρευστοποιείται, καθιστώντας εύκολη τη μετακίνηση από το ένα στο άλλο και   δημιουργώντας τις συνθήκες ενός περιληπτικού αποκλεισμού. Εγκαλείται δε, από ένα σύνθετο πλέγμα ιδεολογικών μηχανισμών , ως «παράνομος»  ή εν δυνάμει «παράνομος» με αποτέλεσμα να είναι ευκολότερα πειθαρχήσιμος.

         Οι εν εξελίξει μετατροπή του εργαζόμενου σε ανασφαλή και φοβικό  homo sacer ,  τον κάνει να προσμοιάζει ,  mutatis  mutandis, με τους «μουσουλμάνους»  του Άουσβιτς που ήταν  μια κατηγορία κρατουμένων των στρατοπέδων οι οποίοι παραδομένοι στη μοίρα , έφθαναν σε τέτοιο σημείο εξαθλίωσης και συναισθηματικής απογύμνωσης που τους καθιστούσε παθητικούς αποδέκτες εντολών , έχοντας μάλιστα απολέσει την ιδιότητα του ομιλούντος υποκειμένου και διαθέτοντας μόνο σώματα τα οποία υφίστανται «βουβά»  την καθημερινή φρίκη  του στρατοπέδου .

              Μέσα σ’ αυτές τις , ταχύτατα διαμορφούμενες , συνθήκες η δημοκρατία μετατρέπεται σε ένα κενό σημαίνον η ακριβέστερα σε ένα επί-πλέον σημαίνον σε έναν ωκεανό  κοινωνικής ανισότητας , διάχυτου φόβου και ανασφάλειας

           Η πολική έκφραση του κεφαλαίου , στη παρούσα φάση , αποτελεί ένα είδος εικονικής δημοκρατίας  που εξαντλείται στην αναπαράσταση προδιαγεγραμμένων ρόλων , στο πλαίσιο ενός τελετουργικού το οποίο , υποτίθεται ότι προσδίδει κύρος και νομιμοποιεί αποφάσεις που λαμβάνονται αλλού . 

        Η de facto , μάλιστα ,απίσχανση της δημοκρατίας κυρίως σε ότι αφορά το επίπεδο των δικαιωμάτων αλλά και της πάλαι ποτέ αναδιανεμητικής λειτουργίας του κράτους , μετατρέπεται σταδιακά σε de iure  κανονικοποίηση των σχέσεων ισχύος , με αιχμή του δώρατος την συνταγματοποίηση αγοραίων προταγμάτων και συμφερόντων.

       Νομίζω , εν κατακλείδι , πως μια αριστερή απάντηση στα παραπάνω δεν πρέπει επουδενί   να βασίζεται στη λογική ενός , αναντοίστιχου  με την περίοδο , νεοσυνταγματισμού, που επικαλούμενος “testi sacri”  τα οποία , εκτός των άλλων , έχουν παντελώς απαξιωθεί πρωτίστως απ’τον κυρίαρχο , κινείται ως εκκρεμές ανάμεσα σε μια καθημαγμένη  κοινωνία και έναν αποστεωμένο λεγκαλισμό . 

         Κύριος ρόλος ενός αριστερού πολιτικού υποκειμένου γίνεται , δεδομένων των συνθηκών , η προσπάθεια έκφρασης των πληθυντικών αναγκών  των κυριαρχούμενων και πρωτίστως εκείνων των τμημάτων τους που στην Ιταλία προσδιορίζονται ως τα τρία p . ( Poveri , Precari, Periferici)

        Σε διαφορετική περίπτωση η κυριαρχούμενοι θα συνθλιβούν στις συμπληγάδες μιας θεοποιημένης αγοράς  ή θα αποτελέσουν πρώτη ύλη μιας , εξαιρετικά ισχυρής πια , ακροδεξιάς αφήγησης  που επικαλούμενη ένα εξιδανικευμένο «εθνικό» παρελθόν  σχεδιάζει ένα εφιαλτικό μέλλον .

1 “il  tempo guadagnato la crisi rinviata del capitalismo democratico” feltrinelli 2013

2 Όταν ο Καρλ Σμιτ σύναντησε τον Ευριπίδη άρθρο Σ.Ασημιάδη στο blog Oι λύκοι στην πόλη

Σωτήρης Ασημιάδης