Οι πιο ακραίες μορφές βιοπολιτικών εξουσιαστικών εγχειρημάτων
της νεοτερικότητας είχαν, και έχουν
καθώς φαίνεται ,την τάση να επιλέγουν ρήσεις ή σλόγκαν που εμπεριείχαν μι αμφίσημη
ειρωνεία της φρίκης .
Το
χαρακτηριστικότερο παράδειγμα είναι το
περίφημο «η εργασία απελευθερώνει» που ήταν αναρτημένο στην είσοδο των
ναζιστικών στρατοπέδων συγκέντρωσης.
Μια πρώτη ανάγνωση του συγκεκριμένου συνθήματος θα μπορούσε
να είναι ότι αποτελεί προτροπή ,στο πνεύμα μιας προτεσταντικής ηθικής, αναγωγής της εργασίας σε υπέρτατο
αγαθό (labor omnia vincit)
Η υπόρρητη και
αποκρουστικά παιγνιώδης σημασία της όμως , συντείνει στην άποψη ότι η εργασία, και εν προκειμένω η εργασία στα στρατόπεδα
συγκέντρωσης , «απελευθερώνει» το
υποκείμενο από την ίδια του τη ζωή, τη γυμνή
ζωή .
Στην ιδια ακριβώς
κατεύθυνση κινείται και το τελευταίας έμπνευσης «Ξένιος Ζευς»
που αποτελεί ονομασία της
επιχείρησης εγκλεισμού των οικονομικών μεταναστών και των προσφύγων σε στρατόπεδα
«φιλοξενίας»
Αν μάλιστα κάποιος
συνδυάσει την «πρωτότυπη» ονομασία , με
τις εικόνες των καταπονημένων μεταναστών
που οδηγούνται , ανά δυάδες, στις κλούβες φρουρούμενοι από πάνοπλους
αστυνομικούς, τότε το όλο σκηνικό θυμίζει «ζωντανό» ρατσιστικό ανέκδοτο.
Πιο επικίνδυνη όμως
και από το ίδιο το γεγονός αυτό καθεαυτό , είναι η εξοικείωση των
βλεμμάτων των πολιτών σε παρόμοια «θεάματα» που τείνουν να
θεωρούνται «φυσιολογικά»
Το στρατόπεδο , όπως λέει ο Agamben , είναι ο τόπος που συντελέστηκε και εξακολουθεί να συντελείται η πιο απόλυτη conditio inhumana που εμφανίστηκε ποτέ πάνω στη γη.
Η πρώτη εμφάνιση των
στρατοπέδων θα πρέπει να εντοπιστεί στα campos de concentraziones που
δημιούργησαν οι Ισπανοί στη Κούβα το
1896, για να καταστείλουν την εξέγερση του πληθυσμού της αποικίας, έκτοτε
εμφανίστηκαν σε πολλά μέρη του κόσμου με αποκορύφωμα, τα ναζιστικά στρατόπεδα
συγκέντρωσης.
Τα στρατόπεδα
γεννιούνται όχι από το τακτικό δίκαιο αλλά από την κατάσταση εξαίρεσης και από το στρατιωτικό νόμο . Είναι γνωστό
πως η δικαιική βάση των εγκλεισμών στα στρατόπεδα συγκέντρωσης δεν ήταν το
κοινό δίκαιο, αλλά η schutzhaft ένας δικαιικός θεσμός πρωσικής προέλευσης, τον οποίο οι γερμανοί νομικοί ταξινομούν μερικές φορές
ως ένα προληπτικό αστυνομικό μέτρο
Δεν πρέπει να ξεχνάμε
πως τα πρώτα στρατόπεδα συγκέντρωσης επί γερμανικού εδάφους δεν ήταν έργο του
ναζιστικού καθεστώτος, αλλά των σοσιαλδημοκρατικών κυβερνήσεων, οι οποίες όχι
μόνο το 1923 μετά την κήρυξη της κατάστασης της εξαίρεσης, έκλεισαν σε
στρατόπεδα βάση της schutzhaft χιλιάδες στρατευμένους
κομουνιστές.
Το δικαιικό
θεμέλιο της schutzhaft
ήταν η κήρυξη της κατάστασης πολιορκίας με την αντίστοιχη αναστολή της ισχύος
των άρθρων του γερμανικού συντάγματος που
εγγυόταν τις προσωπικές ελευθερίες.
Πράγματι σύμφωνα με το άρθρο 48
του συντάγματος της Βαϊμάρης « Ο πρόεδρος του Ράιχ δύναται , όταν η
δημόσια ασφάλεια και η τάξη διαταράσσονται
να λάβει τις αναγκαίες αποφάσεις για την αποκατάσταση της δημόσιας
ασφάλειας , προς τούτο δύναται να αναστείλει προσωρινώς τα θεμελιώδη
δικαιώματα»
Όταν οι ναζί
κατέλαβαν την εξουσία στις 28 Φεβρουαρίου του 1933 , εξέδωσαν διάταγμα το οποίο
ανέστειλε επ’αόριστον τα σχετικά άρθρα
του Συντάγματος. Το διάταγμα έμεινε σε ισχύ
μέχρι το τέλος του Γ’ Ράιχ και εύστοχα χαρακτηρίστηκε ως μία «νύχτα του αγίου Βαρθολομαίου» που
διήρκησε `δώδεκα χρόνια
Ως εκ τούτου η
κατάσταση εξαίρεσης παύει να αναφέρεται
σε μια εξωτερική και προσωρινή κατάσταση πραγματολογικού κινδύνου και τείνει να ταυτιστεί με τον κανόνα.
Η καινοτομία σε
σχέση με το παρελθόν έγκειται στο γεγονός ότι αυτός ο θεσμός αποσυνδέεται
από την κατάσταση εξαίρεσης στην οποία θεμελιώνονταν και αφήνεται σε ισχύ
στη φυσιολογική κατάσταση
Το στρατόπεδο είναι
ο χώρος που ανοίγεται όταν η κατάσταση
εξαίρεσης αρχίζει να καθίσταται ο κανόνας.
Ως εκ τούτου αν το εξετάσουμε καλύτερα στο στρατόπεδο το quaestio juris δεν είναι πλέον απολύτως διακριτό
από το quaestio facti και υπό αυτή την
έννοια , κάθε ερώτημα που αφορά τη νομιμότητα ή τη μη νομιμότητα όσων
διαδραματίζονται εντός του απλώς στερείται νοήματος.
Το στρατόπεδο είναι
,όπως λέει ο Agamben,
ένα υβρίδιο δικαίου και γεγονότος, ΄όπου οι δύο όροι έχουν καταστεί απαράλλαχτοι μεταξύ τους.
Είναι σαφές ότι το
στρατόπεδο συνιστά επίσης και τον πλέον βιοπολιτικό χώρο που έλαβε ποτέ σάρκα
και οστά και στον οποίο η εξουσία δεν
έχει απέναντι της παρά μόνο την καθαρή ζωή
δίχως κάποια διαμεσολάβηση
Για το λόγο αυτό το στρατόπεδο είναι το καθαρό παράδειγμα του
πολιτικού χώρου στο σημείο όπου
η πολιτική καθίσταται
βιοπόλιτική και ο homo sacer συγχέεται
δυνητικώς με τον πολίτη
Αν όλα τα παραπάνω
αληθεύουν, αν η ουσία του στρατοπέδου συνίσταται στην υλοποίηση της κατάστασης εξαίρεσης και
στην επακόλουθη δημιουργία ενός χώρου
όπου η γυμνή ζωή και ο κανόνας εισέρχονται σε ένα κατώφλι αδιακρισίας τότε
οφείλουμε να παραδεχτούμε ότι βρισκόμαστε δυνητικώς παρουσία ενός
στρατοπέδου κάθε φορά που δημιουργείται μια ανάλογη δομή, ανεξαρτήτως της
σπουδαιότητας των εγκλημάτων που διαπράττονται και οποιαδήποτε και αν είναι
η ονομασία και η ειδική τοπογραφία της.
Στρατόπεδο, σύμφωνα
με τον Agamben, θα
είναι είτε πρόκειται για το στάδιο του
Μπάρι, όπου το 1991 η Ιταλική αστυνομία στοίβαξε τους Αλβανούς
μετανάστες , πριν τους ξαναστείλει στη πατρίδα τους, είτε πρόκειται για το
χειμερινό ποδηλατοδρόμιο όπου οι αρχές
του καθεστώτος του Βισύ συγκέντρωναν
τους εβραίους πριν τους παραδώσουν στους
γερμανούς , είτε , προσθέτω εγώ , τα
στρατόπεδα «φιλοξενίας» των οικονομικών μεταναστών και προσφύγων της σύγχρονης
Ελλάδας
Είναι προφανές,
από τα παραπάνω, ότι το στρατόπεδο δεν αποτελεί παρέκκλιση από τις αρχές
της φιλελεύθερης αστικής δημοκρατίας
αλλά κατ’ουσία ολοκλήρωμα της , ή για να το πω διαφορετικά το σκληρό πυρήνα της.
Άλλωστε σύμφωνα με
το Rosemberg , θεωρητικό του ναζισμού, η εθνοσοσιαλιστική άποψη του
κόσμου εκπηγάζει από την πεποίθηση ότι
Γή και αίμα συνιστούν την πρωταρχική ουσία
της γερμανικότητας , το περίφημο ius soli και
ius saguinis πάνω
στα οποία δομήθηκαν και εξακολουθούν να λειτουργούν μέχρι σήμερα οι φιλελεύθερες αστικές
δημοκρατίες .
Ο ναζισμός και ο
φασισμός συνιστούν πρωτίστως ένα επαναπροσδιορισμό των σχέσεων ανθρώπου και πολίτη και όσο και
αν μπορεί να φανεί παράδοξο, καθίστανται πλήρως καταληπτοί μόνο αν τοποθετηθούν στο βιοπολιτικό πλαίσιο που
εγκαινίασε η εθνική κυριαρχία και οι
διακηρύξεις των δικαιωμάτων
Οι βιοπολιτικές
διαστάσεις του σύγχρονου αστικού κράτους
είναι ορατές πια δια γυμνού οφθαλμού . Οι μετανάστες , οι πρόσφυγες και
ύστερα ποιοι? Ενδεχομένως οι ανάπηροι , οι ηλικιωμένοι, οι αποκλίνοντες , οι άνεργοι .
Το στρατόπεδο ως
προνομιακός χώρος παραγωγής των homini sacri διευρύνεται όλο και περισσότερο , ενδεχομένως απεδαφικοποιείται , παραφράζοντας τον Toni Negri όταν έλεγε ότι οι τοίχοι του εργοστασίου πέφτουν , θέλοντας να
καταδείξει την επέκταση των δεσποτικών
σχέσεων εργασίας σε όλα τα επίπεδα
κοινωνικής συγκρότησης , θα έλεγα ότι οι
τοίχοι του στρατοπέδου συγκέντρωσης
πέφτουν , γιατί όλη η κοινωνία
τείνει να μεταμορφωθεί σε στρατόπεδο .
Ένα αόρατο στρατόπεδο που όμως είναι
συνεχώς παρόν εν τη απουσία του, σαν τον πανταχού παρόντα-απόντα Καφκικό πύργο.
