Η ΠΑΝΔΗΜΙΑ ΩΣ ΕΥΚΑΙΡΙΑ

‘’ΤΟ σύμπαν στο οποίο ζω σήμερα είναι ακριβώς μια σωφρονιστική αποικία γεμάτη χιλιάδες καταδίκους’’ 

ΜΙΛΕΝΑ ΓΙΑΣΕΝΚΑ

Είναι γνωστό ότι ο καπιταλισμός, στην ιστορική διαχρονία του, υπήρξε και εξακολουθεί να είναι και σήμερα ένα σύστημα που βασίζει τη συνολική αναπαραγωγή του σε περιοδικές ‘’καταστροφές’’.

Οι κρίσεις υπερσυσσώρευσης ξεπερνιούνται με την καταστροφή παραγωγικών δυνάμεων, την κατά Σουμπέτερ δημιουργική καταστροφή. Στις παραγωγικές δυνάμεις συμπεριλαμβάνεται, ως γνωστόν, και ο άνθρωπος -εργαζόμενος , που στις “κανονικές” περιόδους υπάρχει και αναπαράγεται  μέσω της αναγκαστικής πώλησης της εργατικής του δύναμης και στις περιόδους κρίσης μέσω της μετατροπής του σε άνεργο, παρία ή πρεκάριο, στην καλύτερη των περιπτώσεων . Σε κάποιον δηλαδή που όπως προσφυώς έχει γραφεί ,το σύστημα έχει αποχρέμψει

Με άλλα λόγια πρέπει να έχουμε πάντα κατά νου ότι ο καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής, σε όλες τις ιστορικές εκφάνσεις του, βασίστηκε σε μια εκτεταμένη εφαρμογή της βιοπολιτικής του κεφαλαίου(από την πρωταρχική συσσώρευση μέχρι την αποικιοκρατία, τον ιμπεριαλισμό και την παγκοσμιοποίηση).

Η μεγάλη οικονομική κρίση του 1929, είναι ευρέως παραδεδεγμένο ότι ξεπεράστηκε όχι τόσο με την εφαρμογή κενσιανών πολιτικών , αλλά από τον β παγκόσμιο πόλεμο  και τις καταστροφικές του συνέπειες.

Κάθε καταστροφή , εκτός από τις παράπλευρες ανθρώπινες απώλειες, αποτελεί, για τον καπιταλισμό, ευκαιρία επανεκκίνησης και αύξησης του ρυθμού συσσώρευσης και της κερδοφορίας. Η καταστροφή μάλιστα των παραγωγικών δυνάμεων δεν  πραγματοποιείται με κριτήριο την κοινωνική τους χρησιμότητα, αλλά την αδυναμία τους να παράξουν κέρδος.

Ένας από τους πιο διαδεδομένους μύθους των φιλελεύθερων θεωρητικών  είναι ότι στην αγορά, νοούμενη ως θεμέλιο της οικονομικής και κοινωνικής ζωής και συμβίωσης, προσιδιάζει σε

δημοκρατικού τύπου θεσμίσεις και πολιτικές. Στην πραγματικότητα όμως, αν εξαιρέσουμε την σύντομη περίοδο που ξεκινά μετά τον πόλεμο και φθάνει  μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του εβδομήντα (περίοδο που ο WOLFGANG STREECK, ονόμασε δημοκρατικό καπιταλισμό), το συγκεκριμένο σύστημα εκφράσθηκε πολιτικά από αυταρχικού τύπου πολιτικές και θεσμίσεις.

Ο νεοφιλελευθερισμός, ως ηγεμονική πολιτική και στρατηγική συσσώρευσης, αντικατέστησε τον κεισιανισμό όταν ο τελευταίος απέτυχε ως αστική πολιτική πρόταση υπέρβασης της κρίσης του 1973. Ο νεοφιλελευθερισμός αποτέλεσε την εκδοχή της κυρίαρχης ιδεολογίας και τη θεωρητική απολογητική των εργασιακών αναδιαρθρώσεων, που είχαν ως στόχο την υπέρβαση της κρίσης του 1973 μέσω της αλλαγής των ταξικών συσχετισμών και της πλήρους αυτονόμησης της οικονομίας, δηλαδή του κεφαλαίου, από κάθε πολιτική διαμεσολάβηση που θα ευνοούσε ή θα προστάτευε την εργασία.

Από το 2008 και μετά αρχίζει ένας καινούργιος υφεσιακός κύκλος  ο οποίος θέτει εν αμφιβόλω την δυναμική και την αποτελεσματικότητα αυτού που αποκλήθηκε χρηματοπιστωτικός καπιταλισμός και που θεωρήθηκε, προς στιγμή, η απάντηση στη δομική κρίση του συστήματος. Επιχειρήθηκε μάλιστα , με την Ελλάδα ως χώρο πειραματισμού, η εγκαθίδρυση ενός καινούργιου καπιταλιστικού παραδείγματος, που θα συμπύκνωνε τον καπιταλισμό της απόλυτης με τον καπιταλισμό της σχετικής υπεραξίας, σε συνδυασμό με τις πιο εξελιγμένες τεχνολογίες κοινωνικής πειθάρχησης.

Χαρακτηριστικά αυτού του παραδείγματος , εκτός από την εμπέδωση της εργασιακής επισφάλειας , την παγίωση υψηλών ποσοστών ανεργίας και την απίσχανση εργασιακών και άλλων δικαιωμάτων, υπήρξε η ακόμη μεγαλύτερη συρρίκνωση του δημόσιου τομέα και του εναπομείναντος κράτους πρόνοιας, στο οποίο συμπεριλαμβάνονταν και η δημόσια υγεία και η μετατροπή του σε πεδίο κερδοφορίας του κεφαλαίου.

Σε πολιτικό-θεσμικό επίπεδο όλα τα παραπάνω συνδυάστηκαν με την αποδυνάμωση θεσμών όπως το κοινοβούλιο, το οποίο μετατράπηκε σε εκ  των υστέρων επικυρωτή, αποφάσεων που λαμβάνονταν αλλού.

Η θεοποίηση  της αγοράς συνδυάστηκε δηλαδή  με μία απομάγευση του καπιταλιστικού κράτους που, προιόντος του χρόνου, αποκτούσε την τρομακτική Λεβιαθανική του όψη.

Με βάση τα προεκτεθέντα  θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει βάσιμα ότι η εν εξελίξει πανδημία μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία για τον παγκόσμιο καπιταλισμό και μάλιστα σε πολλά επίπεδα. Αφενός διότι θα λειτουργήσει ως εκκαθαριστικός μηχανισμός κεφαλαίων και παραγωγικών δυνάμεων,  που δεν είναι αρκούντως κερδοφόρα, προλαβαίνοντας ενδεχομένως μια κρίση που πολλοί οικονομολόγοι θεωρούσαν πως βρίσκεται ante portas  και αφετέρου διότι θα μπορούσε να λειτουργήσει ως πρόσχημα για την εμπέδωση και μονιμοποίηση μιας ιδιότυπης κατάστασης εξαίρεσης. Μιας κατάστασης που σήμερα εκδηλώνεται , μεταξύ άλλων, και μέσα από τον, δικαιολογημένο εξαιτίας της πανδημίας, περιορισμό ατομικών  και άλλων δικαιωμάτων που ενδεχομένως παγιωθεί , αδικαιολόγητα, μετά το τέλος της πανδημίας..

Η εξοικείωση των πολιτών σε μια τέτοιου είδους έκτακτη κατάσταση αποτελεί μοναδική ‘ευκαιρία’’ για τον μεταδημοκρατικό καπιταλισμό. Βασικό  μάλιστα στοιχείο αυτής της εξοικείωσης είναι ‘’ συναινετικός’’ τρόπος με τον οποίο επιτυγχάνεται . Άλλωστε όπως έλεγε ο Λουί Αλτουσέρ, η κυρίαρχη πολιτική για να είναι ηγεμονική πρέπει να είναι και πολιτική των κυριαρχούμενων.

Τέλος,  όσοι επιχαίρουν για την επιστροφή του κράτους, που φαίνεται να μετατρέπεται, μετά από καιρό, σε κυρίαρχο πολιτικό-κοινωνικό ρυθμιστή, στο οποίο ομνύουν πιά και οι οπαδοί του πιο ακραίου νεοφιλελευθερισμού, δεν πρέπει να ξεχνούν ποτέ ότι το καπιταλιστικό κράτος δεν αποτελεί ουδέτερο διοικητικό μηχανισμό, αλλά τον διαχρονικό συλλογικό κεφαλαιοκράτη.

Σε κάθε περίπτωση, στο τέλος αυτής της πανδημίας, ίσως χρειαστεί να αρχίσουμε να συζητάμε πράγματα που παλαιότερα θεωρούσαμε αυτονόητα. Αφού πρώτα μπορέσουμε να ξανασυναντηθούμε..

Θεσσαλονίκη 24/3/2020

Σωτήρης Ασημιάδης.