SALUS POPULI SUPREMA LEX EST

του Σωτήρη Ασημιάδη

“Fuori piove un mondo Freddo”

Paolo Conte *

Η θεωρητική τάση ερμηνείας του σύγχρονου καπιταλισμού ως επιστροφή στο παρελθόν, ή ακριβέστερα ως επιστροφή σ΄ ένα πρεκενσιανό μοντέλο του πρώτου ημίσεως του 19^ου αιώνα, είναι νομίζω λανθασμένη ή τουλάχιστον λανθασμένη κατά το ήμισυ.

Το λάθος έγκειται, στο ότι ο καπιταλισμός φέρει στην κυτταρική του μνήμη όλες τις διαχρονικά επιβληθείσες μορφές εκμετάλλευσης της εργασίας, αλλά και όλες τις διαχρονικά επιβληθείσες μορφές κοινωνικής πειθάρχησης. Υπ΄ αυτή την έννοια ο σύγχρονος καπιταλισμός αποτελεί ένα υβριδικό μείγμα του καπιταλισμού της απόλυτης και του καπιταλισμού της σχετικής υπεραξίας, σε συνδυασμό με τις πιο εξελιγμένες μορφές κοινωνικής πειθάρχησης, σε επίπεδο μακροφυσικής αλλά και μικροφυσικής της εξουσίας.

Είναι νομίζω πια ορατό δια γυμνού οφθαλμού, ότι όσον αφορά τις εργασιακές σχέσεις, βρισκόμαστε μπροστά σε μια γενικευμένη τάση κανονικοποίησης του μη κανονικού, αποτέλεσμα της οποίας είναι η δημιουργία ενός πολύμορφου μεταφορντικού εργασιακού σύμπαντος, που αποτελείται από μερικώς απασχολούμενους ,πρεκάριους και ανέργους, των οποίων «η γυμνή ζωή» καθίσταται κεντρικό Βιο-πολιτικό διακύβευμα της σύγχρονης καπιταλιστικής εξουσίας.

Σε πολιτικό επίπεδο η οριοθετημένη αυτονομία του Δήμου  που αντιστοιχεί στις φιλελεύθερες αστικές δημοκρατίες των τελευταίων 50 χρόνων, δίνει τη θέση της στην απροκάλυπτη ετερώνυμη σχέση του Δήμου με την θεοποιημένη αγορά.

Ο Δυτικοευρωπαϊκού τύπου καπιταλισμός, αντικαθίσταται από τον ασιατικού τύπου ομόλογό του και η VOX POPULI σωπαίνει μέχρι νεωτέρας και την θέση της καταλαμβάνει η VOX DEI, τοποθετώντας στη θέση του Θεού την πανταχού παρούσα αγορά.

Όπως πολύ ορθά επισημαίνει ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς, ο Προμηθέας οδηγείται εκ νέου, σιδηροδέσμιος στον βράχο του.

Το πολυδιασπασμένο και πολύμορφο εργασιακό σύμπαν, δεν μπορεί να πειθαρχηθεί πια με τις μεθόδους του κλασικού φορντικού εργοστασίου, στο οποίο οι ρόλοι και οι εξουσίες ήταν ξεκάθαροι και στο οποίο όπου υπήρχε απόλυτος διαχωρισμός μεταξύ αυτών που σχεδίαζαν και αυτών που εκτελούσαν, στη λογική μιας άκαμπτης και απαρασάλευτης ιεραρχίας. Η κοινωνική πειθάρχηση γίνεται πια πιο οριζόντια και διάχυτη, με βασικά της εργαλεία το φόβο και τον δανεισμό. Όλοι οι κυριαρχούμενοι πρέπει να φοβούνται για κάτι, άλλος γιατί χρωστάει στις τράπεζες ή στο δημόσιο, άλλος γιατί συμμετέχει σε εκδηλώσεις διαμαρτυρίας (σκουριές) και άλλος για την επισφαλή θέση εργασίας του. Εν τέλει όλοι είναι εγκλωβισμένοι σ΄ έναν πανταχού παρόντα μηχανισμό εγκλήσεων, στο εσωτερικό του οποίου οι πάντες εγκαλούνται ως «παραβάτες» ή «εν δυνάμει παραβάτες».

Ο τελικός στόχος είναι η οριστική μετατροπή της κοινωνίας των πολιτών, σ΄ ένα ανομοιογενές άθροισμα έμφοβων ατομικοτήτων:

Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΣΚΥΛΟΥ ΔΑΓΚΩΝΕΙ?

Σημαντικό ρόλο στην εμπέδωση του μεταφιλελεύθερου καπιταλισμού παίζει,    όπως    πάντα,    η    ιδεολογία     όπως    αυτή    επιβάλλεται    στους

κυριαρχούμενους, μέσω των μηχανισμών και πρακτικών της.

Είναι ιστορικά αποδεδειγμένο, ότι ο νεοφιλελευθερισμός, στη λογική ενός «συντηρητικού γκραμσιανισμού», επέβαλε πρώτα την γλώσσα και το εννοιολογικό του σύμπαν και αργότερα την ταξική και πολιτική του εξουσία.

Δυστυχώς η αριστερά και εν προκειμένω ο ΣΥΡΙΖΑ, εγκλωβίζεται συχνά σε μία αδιέξοδη νεονομιναλιντική λογική που συσκοτίζει το πολιτικό και ιδεολογικό του στίγμα.

Είναι γνωστό ότι οι νομιναλιστές πίστευαν ότι οι έννοιες δεν υπάρχουν ή ότι δεν έχουν και τόσο μεγάλη σημασία. Η χαρακτηριστική τους μάλιστα ρήση ήταν ότι «η έννοια του σκύλου δεν δαγκώνει». Νομίζω πως εν αντιθέσει με αυτό που υποστήριζαν, η έννοια του σκύλου όχι μόνο δαγκώνει αλλά μπορεί, μερικές φορές, να προκαλέσει και λύσσα.

Η επιλογή «εννοιολογικού σύμπαντος» είναι βασικό όχημα για την επικράτηση της μιας ή της άλλης ιδεολογίας.

Και όπως πολύ σωστά έλεγε ο Αλτουσερ, η κυρίαρχη ιδεολογία για να είναι ηγεμονική  πρέπει να είναι και ιδεολογία των κυριαρχούμενων, ή αλλιώς, όπως διευκρίνιζε ο Μπαλιμπάρ, πρέπει να είναι η συγκεκριμένη καθολίκευση του φαντασιακού των κυριαρχούμενων.

Έτσι λοιπόν δεν θεωρώ καθόλου άνευ σημασίας την χρήση από ένα πολιτικό υποκείμενο της αριστεράς έννοιών  του «αντιπάλου» που λειτουργούν παραμορφωτικά, σε μια περίοδο μάλιστα που η σκληρή κοινωνική πραγματικότητα την ευνοεί ούτως ώστε να επιβάλλει τη «γλώσσα της» και μέσω αυτής την ηγεμονιία της με γκραμσιανούς όρους.

Είναι σε όλους γνωστή η περίφημη φράση του Βιγνενστάιν, ο οποίος όταν ρωτήθηκε σχετικά με τη χρησιμότητα της φιλοσοφίας απήντησε ότι η φιλοσοφία είναι χρήσιμη μόνον στον βαθμό που βοηθάει τη μύγα να βγει απ΄ το μπουκάλι.

Για να βοηθήσουμε λοιπόν  τη μύγα να βγει απ΄ το μπουκάλι πρέπει, πρώτα απ΄ όλα, να το ονομάσουμε, πρέπει δηλαδή να πούμε το μπουκάλι – μπουκάλι κι όχι ενδιαφέρουσα εικαστική παρέμβαση φτιαγμένη από γυαλί και πρέπει επίσης να πούμε τον καπιταλισμό – καπιταλισμό και όχι «Ελληνική οικονομία»  κλεπτοκρατία κλπ.

Σε μια διαφορετική ανάγνωση του μύθου του σπηλαίου του Πλάτωνα, οφείλουμε να συμβάλλουμε και με τη «γλώσσα» έτσι ώστε οι δεσμώτες που είναι εγκλωβισμένοι μέσα του και οι οποίοι αντιλαμβάνονται τον έξω κόσμο μόνο από τις σκιές στα τοιχώματά του, όταν βγουν έξω απ΄ αυτό να αντικρύσουν, όχι βέβαια τον πλατωνικό κόσμο των ιδεών, αλλά τον απομαγευμένο μεταφορντικό καπιταλισμό στις πραγματικές του διαστάσεις, αλλά και το καπιταλιστικό κράτος με την πραγματική λεβιαθανική και αποκρουστική του όψη.

ΘΑ ΤΟΥΣ ΤΑΡΑΞΟΥΜΕ ΣΤΗ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑ?

 Το παραπάνω, πολύ γνωστό σλόγκαν της ΕΔΑ έγινε, ως ένα βαθμό, η αιχμή του δόρατος της πολιτικής του ΣΥΡΙΖΑ, τους τελευταίους μήνες. Το σλόγκαν αυτό είναι από τη μία δηλωτικό της βούλησης «αποενοχοποίησης» του ΣΥΡΙΖΑ που καθιστά σαφές προς όλους ότι δεν «λοξοδρομεί» από το Συνταγματικό τόξο, όπως τον κατηγορούν οι αντίπαλοί του και από την άλλη αποδοχή ενός πολιτικο-θεσμικού Status, το οποίο όμως εμπεριέχει, έτσι κι αλλιώς, από το συντακτικό του ακόμα momentum τη δυνατότητα αναστολής του.

Είναι νομίζω τουλάχιστον άκαιρο, τη στιγμή που το ίδιο το καπιταλιστικό κράτος, ως συλλογικός κεφαλαιοκράτης, προχωρεί σε μονομερή διάρρηξη του υπάρχοντος μέχρι σήμερα κοινωνικού συμβολαίου και στην «εφαρμογή» ενός Συντάγματος το οποίο υπάρχει μέσω της αναστολής του αλλά και ενός νόμου, ο οποίος εφαρμόζεται απεφαρμοζόμενος, να προσπαθεί ο ΣΥΡΙΖΑ να απαντήσει, σε μια περίοδο μάλιστα αλλαγής παραδείγματος για τον καπιταλισμό αλλά και σε μια περίοδο μιας de facto  κυρίως απίσχανσης των δικαιωμάτων, προβάλλοντας ως σημείο αιχμής της πολιτικής του έναν θεοποιημένο κοστιτουτσιοναλισμό και λεγκαλισμό.

Η απάντηση στην εμπέδωση της απόλυτης νεοφιλελεύθερης ηγεμονίας, δεν βρίσκεται, κυρίως, στο θεσμικό επίπεδο αλλά στο κοινωνικό.

Άλλωστε, όπως λέει ο Ζιζεκ, το συγκεκριμένο θεσμικο-πολιτικό οικοδόμημα βασίζεται σε μια σχέση  τραυματική στον πυρήνα της η οποία δεν είναι συνθέσιμη μακροπρόθεσμα.

Έχω την αίσθηση ότι ο ΣΥΡΙΖΑ, τον τελευταίο καιρό, χάνοντας ένα μέρος της αρχικής δυναμικής του αλλά κυρίως της επαφής που είχε εγκαθιδρύσει με τους κυριαρχούμενους, εγκλωβίστηκε σε μια λογική «υπεύθυνης» και «γενικά αποδεκτής» ρεαλπολιτίκ.

Και ως ένα βαθμό, ευτυχώς όχι σε μεγάλο ακόμη, λειτουργεί ως γραφειοκρατικός μηχανισμός αναπαραγωγής εσωτερικών μικροεξουσιών αλλά και ως εφαλτήριο δημιουργίας προσωπικών στρατηγικών, που κινούνται στη λογική κατανομής πραγματικής και συμβολικής εξουσίας, παρόντων αλλά και μελλοντικών πολιτικών παραγόντων.

Θεωρώ  ότι οι δύο κυρίαρχες τάσεις του ΣΥΡΙΖΑ είναι εγκλωβισμένες σε μια στείρα και άνευ ουσίας, κατά την άποψή μου, διαμάχη στην οποία αντιπαρατίθεται από τη μία ένας ακραία οπτιμιστικός Ευρωπαϊσμός, που βασίζεται στη λογική της ταυτόχρονης αλλαγής συσχετισμών  στις υπόλοιπες Ευρωπαϊκές χώρες, μολονότι όλοι γνωρίζουμε ότι αυτό μπορεί να συμβεί μόνο στα βαθμό που κάποια χώρα αναλάβει μια πρωτοβουλία ρήξης και σύγκρουσης και έτσι λειτουργήσει παραδειγματικά και για τις υπόλοιπες, και από την άλλη μια πολιτική πρόταση που έχει επενδύσει τα πάντα στη λογική φετιχισμού του νομίσματος, καθιστώντας μια, κατά κύριο λόγο, ενδοαστική σύγκρουση, σε κεντρική διαμάχη της αριστεράς.

Η λύση κατά την άποψή μου βρίσκεται στη συνέχιση της διακοπείσης «πορείας προς το λαό», με αιχμή του δόρατος μια πολιτική που δεν θα λειτουργεί κατευναστικά, στην ανορθολογική προσπάθειά της  να σώσει ένα σεσηπός θεσμικό πολιτικό οικοδόμημα, αλλά ρηξιακά ως προς αυτό, εκφράζοντας έτσι και αυτό που ο Μπλοχ χαρακτήρισε ρομαντικό αντικαπιταλισμό των μαζών. Μιας που αν δεν το κάνει το κενό της θα καλύψουν, όπως και ως ένα βαθμό ήδη συμβαίνει, άλλου τύπου μεγάλες αφηγήσεις, ακροδεξιάς προέλευσης.

Πιστεύω εν κατακλείδι, πως σε μια περίοδο απόλυτης κοινωνικο-πολιτικής ρευστότητας, στην οποία επικρατεί αυτό που εύστοχα ονομάστηκε πολιτικο-κοινωνική οντολογία του ενδεχομενικού, η στροφή στη χειμαζόμενη κοινωνία είναι μόνοδρομος. Άλλωστε όπως εμφυώς έλεγαν οι Ιταλοί εργατιστές «η αντίσταση προηγείται».

* Έξω βρέχει ένα κρύο

         κόσμο

      Paolo Conte

Θεσσαλονίκη 15/05/2013

    Σωτήρης  Ασημιάδης